O'zbekiston, 2022–2024. Savol: mashina va mashina aksessuarlari
yangi yo'nalish bo'la oladimi? Raqamlar UN Comtrade bojxona statistikasidan,
narxlar bozordan, ulush o'z SAPimizdan.
Xulosa: mashinaning o'ziga kirmang, aksessuariga kiring.
Bozor bir yilda 47% qisqardi, birinchi brend eksklyuziv dilerda va
uning 28 ta filiali bor, bitta mashinaning bojxona narxi $160–234 —
ya'ni kam marja, katta kapital va servis majburiyati. Igna·lapka·shpulka·remen
esa takrorlanuvchi, servissiz va bizning javonimizga to'g'ri keladi.
1 — HajmO'zbekiston yiliga qancha mashina olib kiradi
HS 8452 (tikuv mashinalari) bo'yicha import, CIF qiymatda:
70,6
2021
73,0
2022
88,7
2023
46,7
2024
mln AQSH dollari, import CIF
Bu tushish haqiqiy, ma'lumot kamligi emas. Ikki tomondan
tasdiqlandi: O'zbekistonning umumiy importi 2024 da atigi −4% ($36,7 → $35,3 mlrd),
Xitoyning o'z hisobotida esa O'zbekistonga tikuv mashinasi eksporti
$65,5 → $44,9 mln (−31%). Dona hisobida ham: 438 963 → 283 731 (−35%).
2024 da nima kirgan
Tur (HS)
Qiymat
Dona
O'rt. narx
Ulush
Sanoat, oddiy — 845229
$26,70 mln
167 201
$160
57%
Sanoat, avtomat — 845221
$17,72 mln
75 790
$234
38%
Maishiy — 845210
$1,54 mln
40 740
$38
3,3%
Ehtiyot qism, stol — 845290
$0,48 mln
—
—
1,0%
Igna — 845230
$0,25 mln
—
—
0,5%
Jami
$46,69 mln
283 731
100%
Qayerdan: Xitoy 80%, Turkiya 6,9%, Germaniya 5,2%, Tailand 2,2% (2023).
Ya'ni bu bizga tanish yo'nalish — biz allaqachon Xitoydan olib kelamiz.
2 — Uch doiraTAM · SAM · SOM
TAM — butun O'zbekiston, chakana narxda
Import CIF × 2,0 (boj+QQS+importchi+diler marjasi). Faqat mashinaning o'zi.
$93 mln2024 · oralig'i 84–103
SAM — biz yeta oladigan qism
Maishiy + kichik atelyelar oladigan boshlang'ich sanoat mashinasi, Toshkent va do'konlarimizga keladigan viloyat xaridori.
$4,0–4,5 mlnTAMning ~4,5%
SOM — 12 oyda real olishimiz mumkin
435 atelye mijozimiz + peshtaxta savdosi. 80–90% i aksessuar, mashina emas.
$50–90 mingoborotimizga +2–3%
Qanday hisoblandi
TAM 46,69 mln CIF × 2,0 = 93 mln $ (chakana)
tekshiruv: 845229 CIF $160 ↔ bozorda eng arzon to'g'ri tikuv
3 025 597 so'm = $257 → koeffitsent 1,6–2,2 oralig'ida
SAM maishiy 1,54 mln CIF (100% bizning mijoz turi)
+ sanoat oddiy 26,70 × 15% (atelye ulushi — TAXMIN)
= 5,55 mln × 2,0 = 11,1 mln $ butun mamlakat
× 35% Toshkent qamrovi = 3,9 mln $
+ igna/qism 0,73 × 2,0 × 35% = 0,5 mln $
≈ 4,0–4,5 mln $
SOM mashina: 435 atelye × 8% × $400 (24 oyda) = 14 ming $
aksessuar: 435 × $10/oy × 12 oy = 52 ming $
peshtaxta va viloyat xaridori = +20-25%
≈ 50–90 ming $
Nimasi qattiq, nimasi taxmin. Import raqamlari va bozor
narxlari — o'lchangan. ×2,0 koeffitsenti, 15% atelye
ulushi va 35% Toshkent qamrovi — taxmin. SAM shu uchtasiga bog'liq:
ular xato bo'lsa SAM 2 baravar u yoqqa yoki bu yoqqa suriladi. SOM esa taxminga
emas, o'z mijoz bazamizga tayanadi — shuning uchun ishonchliroq.
3 — DalillarNega mashinaning o'ziga kirmaslik kerak
Bozor qisqarmoqda. 2023 cho'qqi edi, 2024 da qiymat −47%, dona −35%.
Biz cho'qqidan keyin kiramiz, ko'tarilishga emas.
Birinchi brend band. JACK ning O'zbekistonda eksklyuziv dileri bor —
«SEWING MACHINES TRADING» MChJ, 28 ta filial. Biz uning yoniga
43-sotuvchi bo'lib turamiz: prom.uz da hozir 378 e'lon, 42 sotuvchi.
Marja yupqa, kapital og'ir. $160–234 bojxona narxi, chakana $257–450.
Bitta mashinada $100–200 yalpi — lekin kafolat, servis, ehtiyot qism,
usta va 30–90 kunlik pul kerak. Bizning hozirgi yalpi marjamiz 25,4%.
O'z tajribamiz shuni aytadi. SAPda tikuv mashinasi ham, igna ham,
lapka ham, shpulka ham yo'q. JACK nomli bor-yo'g'i 3 ta tovarimiz
12 oyda jami $640 sotgan (ip o'tkazgich 88 dona · qaychi 10 · dazmol 9).
Ya'ni bu yo'nalishda hali hech narsa qurilmagan.
Aksessuar boshqa gap. Igna, lapka, shpulka, remen, moy,
qaychi — takrorlanadigan sarf. Servis talab qilmaydi, javonda joy egallamaydi,
Xitoyga borganimizda o'sha zakazga qo'shiladi va 435 ta atelye mijozimiz har oy
kelib turadi. Marja 30–40%. Mashina sotmasdan ham sotiladi — chunki mashina
ularda allaqachon bor.
4 — Keyin nimaTekshirib ko'rish yo'li
435 atelye mijozdan 30 tasiga savol: qaysi mashina, ignani qayerdan
oladi, oyiga qancha ketadi, narxi qancha. Bu bir kunlik ish, hech qanday pul ketmaydi.
Javob ijobiy bo'lsa — Xitoydagi navbatdagi zakazga $2–3 minglik sinov
partiyasi: igna (DBx1, DPx5 asosiy o'lchamlar), shpulka, remen, moy.
3 oy sotib ko'ramiz. Oyiga $4 mingdan oshsa — kengaytiramiz.
Oshmasa — $3 ming yo'qotamiz, mashinaga kirgan bo'lsak $50 ming.